بازگشت صداوسیما ومسئله ادب
    < صداوسیما ومسئله ادب   < دستنوشته های سال 1393   < دست نوشته ها   < 


بی ادبی یکی از پدیده های اجتماعی است که دراعصار مختلف وجود داشته است و پدیده جدیدی نیست.

درمتون تاریخی ما و در منایع ارزشمند ادبیات و فرهنگ ایرانی نیز از ادب وبی ادبی مطالب بسیاری به چشم می خورد.

همین مصراع "ادب مردبه زدولت اوست"که سرمشق درس خوشنویسی هم سن وسالهای ما درمدرسه ها و اجدادمادرمکتبخانه ها بود و ابیات و نثرهای فراوان ادبیات فارسی که بر ادب وتربیت تاکید دارد نمونه های خوبی است براینکه بدانیم با ادب بودن وبی ادب نبودن همیشه از دغدغه های فکری ما ایرانیان بوده است والبته حتما در سایرنقاط جهان هم مسئله مهمی به شمار می رود.

این مقدمه را گفتم تابدانیم آنچه درپی خواهم نوشت پدیده ای  نیست که در اثر مراودات گسترده امروزی با سایرنقاط جهان وارتباطات نوین وفیس بوک و وایبرو واتس آپ بروز وظهوریافته باشد.

فارغ از معنای لغوی ادب ، وپیچیدگیهای زبانی ،روانی واجتماعی ، تعبیرغالب جامعه از با ادب یابی ادب بودن اشخاص تقریبا مفهومی جاافتاده وروشن است و دراین مقال قصد پرداختن به معانی مختلف وبرداشتهای متنوع از آن را نداریم واز ادب همان را مقصود داشته ایم که برای اول بار در ذهن مخاطب مینشیند .

 

بی ادب بودن به تحصیلات نیست به جغرافیای محل تولد و زندگی نیز نیست گرچه همه اینها بر تربیت و با ادب بودن یانبودن تاثیر دارد .

چه بسیار افراد تحصیل کرده ای که بی ادب هستند وچه بسیار افراد بی سوادی که نمونه ادب به شمار می روند.فراوانند شمال شهرنشینانی که ازادب بهره نبرده اند و هستند جنوب شهری هایی که مودبند.

اینکه آشغالی از پنجره یک نیسان به جاده ای در حوالی سعادت شهر فارس پرت شود قبیح تراست یا اینکه پوست موزی از پنجره یک پورشه در حوالی سعادت آباد تهران کف خیابان بیفتد را نمیدانم ، اما می دانم که هر دو نشانه بی ادبی است بدون درجه بندی میزان بی ادبی آن!

اینکه چند جوان بدون آنکه بدانند شخص دیگری خارج از جمع و تفکر آنها ،در گوشه ای از پارک یا در پیاده رو کلماتی به کارببرند که بی ادبی اطلاق شود کار مذمومی است و اینکه دختر بچه ای به مادرش زبان درازی کند هم کار بی ادبانه ای تلقی می شود و باید برای آن در مقیاس خانواده یا مدرسه یا مسجد یا همه آنها و نهادهای دیگر فرهنگی و اجتماعی چاره اندیشی کرد.

گرچه همه این بی ادبی ها در جامعه وجود دارد اما افراد باادب نیز در جامعه کم نیستند.اگر به رسالت  رسانه ها درحوزه اطلاع رسانی و آموزش اعتقاد داشته باشیم نمی توانیم از کنار اینها بی تفاوت بگذریم .این اگر را به این خاطر آوردم که برخی شاید به این دو رسالت اعتقادی نداشته باشند که در این صورت  مسئله سالبه به انتفاع موضوع است.اما اگر قائل به رویکردهای آموزشی اطلاع رسانی و نظایر آن در رسانه ها باشیم با سه چالش جدی در مسیر عملکرد خبری وبرنامه سازی رسانه ملی مواجه می شویم.

1-     رعایت ادب در گفتار و رفتار مجریان :

 

رسانه ها چه بخواهند چه نخواهند یکی از مراجع اجتماعی به شمار می روند. مرجع به این معنا که  محل رجوع مردم برای دستیابی به اطلاعات و اخبار، آموزش یا سرگرمی و تفریح وا مثال آن هستند. با گسترش دانش و تکنولوژی ارتباطی کانالیزه کردن مخاطبان به سمت رسانه های مطلوب خود امکان پذیر گردیده است. مثلا کسانی که مایل به استفاده از رادیو برای شنیدن آیات قرآن هستند می توانند رادیو قرآن را از صدای جمهوری اسلامی ایران و یا ما به ازای آن در کشورهای عربی نظیر عربستان سعودی بشنوند.

 گستردگی رسانه ها در چند سال اخیر به فضای مجازی نیز کشیده شده است و با این حساب تعداد رسانه ها و تنوع آنها از شمارش بیرون است. در این فضا کاربر از مخاطب دست و پا بسته رادیوئی و تلویزیونی حق انتخاب بیشتری  دارد .او اگربخواهد می تواند فقط به سایتها ئی  سر بزند که جوکهای خلاف اخلاق منتشر می کند.

 در مقوله ماهواره ها نیز گسترش روزافزونی را شاهد هستیم که به مخاطب امکان این را می دهد که  کانال تلویزیونی را از ماهواره دریافت کند که تصاویر مستهجن نشان می دهد .

به عبارت دیگر در دنیای امروز رسانه ها، اخلاقیات قابل شخصی سازی است و مقوله هائی همچون اخلاق وبی اخلاقی ،و  ادب و بی ادبی از بعد اجتماعی به پررنگی رسانه های نسل قبل نیست.

 اما ما در ایران زندگی می کنیم ؛کشوری باقدمت فرهنگی چندهزارساله.

در این کشور دسترسی به کانالهای ماهواره ای و وب سایتهای اینترنتی به  با محدودیتهای قانونی مواجه است و یکی از دلایل اعمال این محدودیتها دغدغه  مسؤولان نظام در حوزه اخلاق به شمار می رود.در  این جامعه نسخه استرلیزه شده تلویزیون و رادیو در یک مجرا به مردم ارائه می شود ؛ از رسانه ملی در ایران سخن می گوئیم از رادیو و تلویزیون یا صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

نقطه ثقل نظام رسانه ای کشور، محلی پراز آمال انقلابی ،جایگاهی به بزرگی یک اصل مستقل در قانون اساسی یک کشور ،جائی که رهبرانش آن را دانشگاه نظام می نامند و به کارائی اش در جهت اهداف انقلاب اسلامی دل بسته اند.

 در اینجا  باید تراز شاخصها از حد معمول  فراتر باشد .سیاست دیانت اخلاق و....البته ادب.

اگر همه ملاحظات سیاسی،اقتصادی،اجتماعی،امنیتی،دینی و....در برنامه ها، فیلمها، سریالها، سرود ها و اخبار  رادیوئی و تلویزیونی لحاظ شود اما ادب رعایت نشود انگار ستونی در بنای این دانشگاه می لرزد و کیست که نقش ستون را دریک بنا نمی داند.

اگر فرض را براین بگذاریم که تمامی شئون یادشده در تراز دانشگاهی ارائه شده است ، انتقادهایی که این روزها از سبک اجرای برخی از گویندگان و گزارشگران ،مجریان وگویندگان، آن سازمان مطرح می شود حکایت از بروز پدیده بی ادبی دربخشهائی از این دانشگاه دارد.

ممکن است در دل دانشکده الهیات دانشگاه تهران هم دانشجوئی مرتکب بی اخلاقی شود ویا دردانشکده ادبیات دانشگاه شیراز هم فردی بی ادبی کرده باشد اما برایند عام از این دانشکده ها آنگونه است که تراز این دو دانشگاه رانزد افکارعمومی  جامعه زبانزد کرده است، این بدان معنی است که بروز بی ادبی درهر محیطی ممکن است حتی در دانشگاه صداوسیما اما تفاوت صداوسیما با سایر نهادهای فرهنگی آن است که تنها کانال رسمی ارتباط صوتی وتصویری گسترده درجامعه ایرانی است.این امرباعث می شود که حتی اگر افراد بی ادبی هم به صورت اتفاقی وارد این مجموعه فرهنگی شود باید کمترین شانس  برای حضور درویترین این سازمان (برنامه های رادیوئی وتلویزیونی) را بیابد و تازه اگر به هر دلیلی به این ویترین راه پیدا کرد به محض بروز بی ادبی سهوی بلافاصله از قرارگرفتن دربرابر دوربین یا میکروفون محروم شود.  همانطورکه یک فروشنده زیرک کالای نامرغوب را درویترین فروشگاه خود قرار نمی دهد.

متأسفانه برخی از عوامل روی صحنه رادیو وتلویزیون درک عمیقی از جایگاه خود درجامعه ندارند ، ازسوئی مردم از ترس بداخلاق شدن وترسهای دیگر از دریافت کانالهای ماهواره ای منع می شوند وازسوی دیگر با حجمی از بداخلاقیها وبی ادبی های برخی از عوامل برنامه ای (خبری،رادیوئی و تلویزیونی)در رسانه ملی مواجه می شوند.

بی شک باید فکری برای حل این پارادوکس در دانشگاه عمومی نظام پیدا کرد.خوشبختانه صداوسیما دارای عقبه محکمی از کارکنان مؤدب ، مجرب و با انگیزه است که می توانند درحل این مشکل به مسؤلان رسانه ملی کمک کنند .بخشهای اکتسابی ادب را به برخی از افراد کم بهره از این نعمت آموزش دهند هرچند بخش ذاتی را خود مسؤلان در هنگام گزینش و جذب نیروی انسانی باید مدنظر قرار دهند .

2-رعایت ادب از سوی کارشناسان ومسؤلان مدعو در رادیو و تلویزون:

           رعایت ادب از سوی کارشناسان ومسؤلان مدعو در برنامه های رادیوئی وتلویزیونی هم یک ضرورت است .

           رسانه ها  به دودلیل باید نسبت به رعایت ادب از سوی کارشناسان ومسؤلانی که در مقابل آنتن قرار می گیرند حساس باشند:

-اولا به دلیل آنکه مخاطبان درست یا غلط ، مسؤلان وکارشناسان را از منظر افرادی متخصص و دارای جایگاه بالای اجتماعی می نگرند بنابراین رعایت ادب ازسوی این افراد بیش از دیگر اقشار جامعه موردانتظاراست.به عبارت دیگر تصویر یانمایش یاگفتگوی یک کارشناس بی ادب یایک مسؤل بی نزاکت  آثارتخریبی زیادی درروحیه افراد جامعه خواهدداشت و در دراز مدت در الگو پذیری کودکان و نوجوانان نیز مؤثر خواهدبود.

-ثانیاً مردمسالاری دینی حکم میکند که مسؤلان و کارشناسان با ادب ونزاکت نسبت به مردم سخن بگویند واز آنجائیکه رسانه ها  به عنوان نماینده افکارعمومی  محسوب می شوند رعایت ادب در رسانه ازسوی مسؤلان نشانه احترام ایشان به مردم است .بنابراین انتظارمی رودکه  رسانه نسبت به با ادب بودن مسؤلان وکارشناسان حساسیت نشان دهد.طبیعی است که رسانه مسؤلیتی دربرابر بی ادبی یک کارشناس یا یک مسؤل ندارد وهرکس مسؤل رفتار وگفتار خودش است اما رسانه میتوانددرانتخاب کارشناسان کاملا دقت کند .طبعا در سازمانهائی مانند هواشناسی که ارتباط روزانه با مردم دارند افراد باادب بسیاری وجوددارندکه رسانه می تواند ضمن توجه به زیبائی صورت وصوت آنها به عنصر ادب درایشان هم توجه کرده ونقش انتخاب گر را به خوبی ایفا نماید شایددر  دایره استفاده از مسؤلان این وسعت عمل وجود نداشته باشد اما درباره کارشناسان  اینگونه نیست ورسانه کاملا در معرفی یک کارشناس با ادب یا انتخاب یک کارشناس بی ادب آزاداست .

درباره مسؤلان همانطورکه گفته شد دایره اختیار رسانه محدودتراست اما دربرابریک  مسؤل بی ادب یک گوینده ومجری توانا وبا ادب می تواند نقش کنترل کننده را به خوبی ایفا کند .(به عنوان مثال می توان به مصاحبه معاون اسبق مطبوعاتی وزارت ارشاد دولت دهم با گوینده باادب رادیو گفتگو اشاره کرد.)

 

 

 

3-انعکاس آثارمثبت   ادب و تقبیح بی ادبی در آثارنمایشی  :

صرفنظر از لزوم رعایت ادب نزد کارکنان رسانه ملی بالاخص گویندگان ومجریان وگزارشگران که ارتباط مستقیم با مردم را برروی آنتن برعهده دارند ،صداوسیما در حوزه تصویرگری وانگاره سازی نیزمی تواند تلاش کند تا برایند کلی جامعه به ادب پروری متمایل شود نه بی ادب پروری.

شخصیتها ی فیلمها وسریالها نقش مهمی در تیپ سازی اجتماعی ایفا می نماید.درک رابطه دو سویه  رسانه و اجتماع در ساخت  و بازتاب تیپهای  مختلف کمک بسیار زیادی به بهبود سطح ادب در جامعه خواهد داشت.

تاثیرپذیری مخاطبان از گفتار ورفتار شخصیتهای برنامه ها ونمایشها وسریالهای رادیوئی وتلویزیونی تابع متغیرهای مختلفی است.متغیرهائی مانند سن ، وتحصیلات اثبات پذیرترین متغیرها  دراین زمینه هستند.به این معنا که کودکان وافراد با سنین پائین تر بیش از دیگران از شخصیتهاوتیپهای ارائه شده به وسیله رسانه ها الگوبرداری می نمایند از این رو باید آثار مثبت ادب و تقبیح بی ادبی در عناصر داستان پردازی وخلق شخصیتهای نمایشی موردتوجه قرار گیرد.

این به آن معنا نیست که شخصیتهای بی ادب درفیلمها وسریالها نمایش داده نشوند چراکه اساس داستانها وعنصر دراماتیک بر تضادکلی میان خیر وشر  یا شخصیت مثبت ومنفی شکل می گیرد وجامعه نیز از این دوتقسیم بندی جدانیست بلکه به این معنی است که درخلق شخصیتها و شخصیت پردازی ادب ممدوح وبی ادبی تقبیح شود وشخصیت بی ادب عواقب زیانبار بی ادبی اش نزد مخاطب آشکار شود.

درمواردزیادی دیده شده است که نوع شخصیت پردازی برخی از سریالها به نحوی است که شخصیتهای بی ادب موفق تر از شخصیتهای ابادب بوده وحتی سیر داستان وشخصیت پردازی باعث محبوبیت ورواج رفتار بی ادبانه شخصیت منفی وبی ادب داستان بوده است.

نمونه های بارز این مطلب را می توان در شخصیتهائی نظیر کاراکترهای سریال شبهای برره یا خشایار مستوفی در زیر آسمان شهر پیداکرد.

           نکته آخر آنکه تمام آنچه که گفته شد اگر برای رادیو وتلویزونهای هیچ کشوری الزامی نباشد حداقل برای رسانه ملی    ماالزام آور به نظرمی رسد چراکه درهیچ جای دنیا بالاترین مقام کشوری رادیو وتلویزیون را دانشگاه عمومی ننامیده اندواین افتخارفقط نصیب صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران شده است.


:: ارسال نظر ::
  نام (اختیاری)
  پست الکترونیک (اختیاری)
  آدرس وبسایت یا وبلاگ (اختیاری)
نظرشما
 
کد امنیتی 
توجه: کد امنیتی به حروف بزرگ و کوچک حساس نمی باشد

www.Dabbagh.ir Copyright © 2012 , All rights reserved.
Email : Info@Dabbagh.irRSS